Пляжда нефть һәм бизнес: Татарстанның Әлмәт районы нәрсә белән яши?
«Хәзерге Әлмәттә нәрсә җитми? Сезгә, 2030, 2040, 2050 елларда туганнарыгызга нәрсә кирәк булачак? Территориянең чәчәк атуы өчен нәрсә кирәк?»... Бу һәм башка мәсьәләләр-шәһәрдә 2050 елга кадәр шәһәрнең үсеш стратегиясен булдыру өчен үткәрелә торган масштаблы анкеталаштыруның бер өлеше. Шундый озак вакытка план төзүгә муниципалитет Татарстанда беренче булып кереште. Әлмәт районының бу планны тормышка ашыру өчен бөтен нәрсәсе бар.
Беренче чиратта аның нефте бар. Әлмәт, район административ үзәге, супергигант Ромашкино нефть ятмасының үзендә урнашкан, аны эшләп чыгару белән «Татнефть» ГАҖ шөгыльләнә. Россиянең иң эре нефть чыгару предприятиеләренең берсе, 2020 елда берләшмә үзенең 70 еллыгын билгеләп үтә. Мондый җитди белгечлек шәһәргә һәм аның тирә-юнендәге торак пунктларга җитди йогынты ясарга тиеш кебек. Әмма моңсу индустриаль пейзаж урынына Әлмәт кунакларын паркларның һәм җәмәгать киңлекләренең якты төсләре, кошлар һәм балалар көлүе, шәһәр һәм аның тормышында үз урынын яратучы шәһәрлеләрнең ачык карашлары белән каршы ала.
Белешмә. Район икътисады структурасының нигезен (80%) «Татнефть» компаниясе бүлекчәләре, «ТаграС-Холдинг» сервис предприятиеләре, кече нефть компанияләре тәкъдим иткән нефть чыгару сәнәгате тәшкил итә.
Стратегик клапан
Ә урын, мөһим, файдалы, барысына да табылыр, үсеш һәм яңару теләге булыр иде. Берничә ел элек район аларда зур булмаган шәхси производстволар урнаштыру өчен сәнәгать мәйданчыклары булдыру механизмын куллануга алды. Төп ресурс – берничә предприятиене модернизацияләгәннән соң бушаган завод мәйданнары. Бүген районда гомуми мәйданы 51 мең кв. м. Арифметика булган 4 сәнәгать мәйданчыгы («Татнефть-Актив» ҖЧҖ, «АТЗ» АҖ, «Ашалы» АҖ, ТЗБ) эшли. Эшмәкәрләр 1,3 меңгә якын эш урыны булдырганнар һәм 6 млрд сумнан артык продукция сатканнар. Тагын 16 мең квадрат метр мәйдан үз резидентларын көтә.
Белешмә: Әлмәт районы икътисадының тотрыклылыгын эре җитештерү предприятиеләре тәэмин итә: «Әлмәт торба заводы» АҖ (корыч торбалар җитештерү), «СМП-Нефтегаз» АҖ, «Алнас» ҖЧҖ (электр насосларының төяү җайланмалары җитештерү), «Баулюкс» ҖЧҖ (коры төзелеш катнашмалары җитештерү), «Радиоприбор «Әлмәт заводы» АҖ (илебезнең оборона-сәнәгать комплексы өчен радиоэлектротехника продукциясе җитештерү), «Алсу «Әлмәт оек-оекбаш фабрикасы» ҖЧҖ һәм башкалар.
Шул ук вакытта нефть чыгару тармагына эшләүче Әлмәт предприятиеләренең эшчәнлек масштаблары күптән инде район һәм хәтта Татарстан чикләренә чыкты. Әйтик, «Стройтехпоставка» ҖЧҖ «Газпром» һәм «Лукойл»ның муфт эшләнмәләре белән тәэмин итә. «КУПЕР» ҖЧҖ – катлам басымын саклау системалары өчен насос җиһазларын җитештерүче Россиянең алдынгы җитештерүчеләренең берсе. «ПромИнвестСервис» ҖЧҖ Россия, АКШ, Һиндстан, Венгрия, Казахстан, Әзербайҗан нефть сервисы оешмалары өчен җиһазлар эшли. Кыскасы, Әлмәт районы – җитештерүченең чын хыялы: заказчылар һәм тәэмин итүчеләр белән бер үк вакытта.
Белешмә: Кече һәм урта предприятиеләр хезмәткәрләренең уртача айлык эш хакы дәрәҗәсе буенча район республика буенча Казан шәһәреннән кала 2 нче урында тора. Кече предприятиеләр үсешенең төп факторларының берсе - муниципаль заказлар системасы. Мәсәлән, 2018 елда кече һәм урта бизнес вәкилләре белән төзелгән муниципаль контрактлар суммасы 453 млн сум тәшкил иткән.
Яшел Үзән
Әмма Әлмәт өчен нефть – үзмаксат түгел, ә башка бик күп проектларны гамәлгә ашыру өчен ресурс. Инициативалы Айрат Хәйруллинның (2015 елдан 2019 елга кадәр – Әлмәт муниципаль районы башлыгы, 2019 елдан башлап Татарстан мәгълүматлаштыру һәм элемтә министры) актив ярдәме белән районда күп кенә эшмәкәрлек инициативалары чәчәк ата (кайберләре туры мәгънәсендә).
Районда инде берничә ел гамәлгә ашырыла торган авылда хезмәт активлыгын арттыру программасы шәхси ярдәмче хуҗалыклар саны 15% ка артуга ярдәм иткән. Әлмәт фермерлары мөгезле эре терлек, сарыклар, кош-корт үрчетәләр. Иң булдыклы кешеләр экзотиканы үзләштерә, әйтик, «Добрый осетр» ҖЧҖ затлы мәрсин балыклары һәм мәрмәр сом үрчетү белән шөгыльләнә. Моннан берничә ел элек районда ике кооператив – «Җиләкле үзән» һәм «Яшелчә үзәне» төзелде. Һәр яшь аграрий кооперативка керергә, аның территориясендә җир сатып алырга һәм культураларны үстерү технологияләре буенча да, шулай ук авылда дәүләт ярдәменең финанс һәм финанс булмаган төрләре буенча да тулы мәгълүмат алырга мөмкин.
Пляжда Бизнес
Районда сәнәгать, мәгариф, сәламәтлек саклау, урбанистика һ.б. өлкәләрдәге республика, федераль һәм дөнья трендларын игътибар белән күзәтәләр, аларны нәтиҗәле тормышка ашыралар. Әле берничә ел элек Әлмәт шәһәре Урман, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыклары һәм Әлмәт сусаклагычының уңайлы планировкасы һәм матур төрләре белән генә мактана алган иде. Биредә уңайлы торактан башлап, тәүлекнең караңгы вакытында юл билгеләүче велосипедчыга гына түгел, ә аны киртәләрне якынайту турында кисәтүче «акыллы» велоюлларга кадәр барысы да бар. Шәһәрнең тормыш дәрәҗәсе турында хезмәт күрсәтү өлкәсенең динамик үсеше сөйли – соңгы елда гына да биредә Sky City күңел ачу үзәге, Россиянең эре челтәрендәге ике фитнес-үзәге, биш ресторан һәм тагын бик күп нәрсәләр ачылды.
«Пляж» проекты (бу гигант хәрефләр шәһәрнең берничә ноктасыннан күренә) максималь креатив һәм... демократик рәвештә тормышка ашырылган. Ягъни төзелеш өчен материаллар белән җирле җитештерүчеләр тәэмин итә. Мәсәлән, имән лаглары һәм рекреацион зонаның декингы Әлмәт икътисади зонасының иң эре эшкәртү предприятиеләренең берсе булган «Елховлес» ҖЧҖдә җитештерелгән. «Елховлес» уен мәйданчыклары белән бөтен районны тәэмин итә, ә күптән түгел генә балалар бакчаларына агач конструкторлар китереп тора. Уңайлы мохит локаль проектларга масштабланырга ярдәм итә. Мисал өчен, биредә «Жар Свежар», бүген – Татарстанда милли меню белән иң зур мини-пекарняларның челтәре.
Шул ук вакытта, Айрат Хәйруллинның 2018 елдагы эшчәнлек нәтиҗәләре һәм 2019 елга бурычлар турындагы хисабы нигезендә, муниципалитет кече һәм урта бизнесны үстерү планында иң мөһим максатларның берсе буларак административ киртәләрнең кимүен күрә. Бу эстафетаны Татарстан мәгълүматлаштыру һәм элемтә министрлыгы цифрлаштыру чорында республика өчен мөһим булган прогрессив Тимур Нагуманов кабул итте. 2019 елның җәендә ул Әлмәт районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнде. Бу рокировканы исәпкә алып, районның уңай эшлекле климаты нәрсәгә әйләнергә мөмкин соң? Бары тик чын эшмәкәрлек җәннәткә.