Татарстанның Саба районы хәзинәләре
Саба районы – кыйммәтле әйберләр, тышкы гадәте артындагы шкатулка кебек, үз эченә бик күп хәзинәләрне – табигый, кеше, мәдәни һәм хәтта спорт хәзинәләрен яшерә.
Белешмә. Саба районы Татарстанның төньягында урнашкан һәм мәйданы 1097,7 км2. Район үзәге – Бай Сабалар шәһәр тибындагы поселогы (8,6 мең кеше), Казаннан 100 км ераклыкта урнашкан. Зурлыгы буенча икенче торак пункт – Шәмәрдән авылы (6,2 мең кеше), ул – Казан-Екатеринбург линиясендәге тимер юл станциясе. Районда барлыгы 31 меңнән артык кеше яши, шуларның 96% – татарлар.
Беренче хәзинә: Саба-урман
Урман район территориясенең чиреген биләп тора – Татарстанда 25,5% ка урман белән капланган район булуын исәпкә алып, бу алай ук күп түгел. Тик нәкъ менә Саба республикада «иң урманчы» дип санала. Беренчедән, биредәге урман – саф, анда ылыслы токымнар, юкә, каен, усаклар өстенлек итә.
Икенчедән, Саба урман массивы – республикада иң эре, 28 мең гектардан артык. Бу район территориясендә генә. Ә Саба урман хуҗалыгының "күзәтүе" астында булган бөтен урманны үлчәсәң, Татарстанның сигез районы буенча таратылган 60 мең гектардан артык мәйдан чыга!
Өченчедән, нәкъ менә биредә, Урман хуҗалыгы бистәсендә, Татарстан Республикасының Урман селекция-орлыкчылык үзәге урнашкан. Аны 2012 елда ачтылар, һәм ул – республика урман хуҗалыгының реаль казанышы, Идел буенда башка шундый үзәкләр юк. Биредә Россиядә беренче тапкыр ябык тамыр системалы үсентеләр (орлыклардан шыттырылган яшь агачлар) үстерә башладылар.
Бүген Саба урман хуҗалыгы Татарстанның урман тармагы продукциясенең биштән бер өлешен бирә. Саба урманы да – районның матурлыгы һәм «үпкәсе», алдынгы урман хуҗалыгы, урман материаллары белән җаваплы тәэмин итүче һәм җирле халык өчен җитди эш бирүче генә түгел, ә сабалыларның яшәү рәвеше формалаштырыла торган бер чара да. Хәзер дә бу тормыш шактый югары тизлек белән бара.
Икенче хәзинә: Саба-картодромнар
Республиканың иң яхшы картодромнарының берсе Казанда түгел, ә Саба районында урнашуын читтән килүчеләрне генә гаҗәпләндерергә мөмкин. Кешеләр турында зур шәһәрләрдә генә түгел, ә текә спорт корылмалары барлык районнарда төзелә торган Татарстан өчен бу гадәти хәл. Бай Сабаларда «Аргамак» – иң озын (1604 метр) һәм Татарстанда иң профессиональ картодром. Лесхоз бистәсендә – «Маяк», ул кыскарак, 890 метр, әмма шулай ук яхшы җиһазландырылган. Шулай итеп, Саба районы республика өчен төп картинг үзәгенә әверелде. Ә Татарстан, картинг спорт хәрәкәте үсеш алган илдә төп төбәкләрнең берсе – бездә 60 карт-клуб эшли, аларда ике мең бала һәм яшүсмер даими шөгыльләнә.
Өченче хәзинә: Саба бизнесменнары
Бай Сабалар - топонимикада «корабны ничек атасаң, ул йөзәчәк тә» дигән тезисны уңышлы куллануның характерлы мисалы. Кайчандыр, узган гасырларда, бу җирлектә Маметьева пустошь дип аталган җирлек булган.
Республикада һәм аннан читтә бик күп уңышлы һәм танылган предприятиеләр нәкъ менә Саба районында башланды. Мәсәлән, «Транзит Сити» компанияләр төркеме Irbis заправкалары белән яки чит ил авыл хуҗалыгы техникасын сату һәм аларга хезмәт күрсәтү белән шөгыльләнүче барлык республика аграрийларына билгеле «Сабагро» яки «ДельТрансАгро» ашлыкны күпләп сатучы. Күп кенә танылган эшмәкәрләр һәм идарәчеләр район белән бәйле – биредә туган, үз бизнесларын башлап җибәргәннәр һәм үстергәннәр. Туксанынчы еллар ахырында-ике меңенче еллар башында районда кызыклы өлкәләрдә эшләүче компанияләр күп һәм хәзер актив үсеш ала.
.jpg)
Саба районының Шәмәрдән бистәсендә урнашкан «Ялкын» компаниясе дә шулай ук географик яктан киң эшли. Спорт мәйданчыклары һәм аның җитештерелгән хоккей тартмалары бөтен Россия буенча тора – Псковтан алып Владивостокка кадәр, Мурмансктан алып Краснодарга кадәр һәм, әлбәттә, Казанда-2013 елгы Универсиадага төзелгән объектларда. Шулай ук компания биоягулык казаннарын да уңышлы җитештерә, аларга ихтыяҗ зур.
«Саба тәрәзәләре» – Саба бизнесының «ветераны», 2000 елдан бирле эшли һәм алюминий профильдән һәм пыяладан тәрәзәләр, ишекләр, витражлар, кышкы бакчалар һәм офис бүлгечләре ясарга мөмкин булганның барысын да эшли. Ә Сабаның чемоданнар, сумкалар һәм тиредән башка әйберләр җитештерүче танылган «Бетапром»ы кыйммәтле кадрларны саклап калып кына калмыйча, бөтен Россия буенча китерелә торган заманча конкурентлы продукцияне дә үзләштергән.
Бизнес өчен урман сәнәгатенә якын булу зур мөмкинлекләр бирә. Районда корпуслы җиһазлар һәм агач тәрәзәләр җитештерүче берничә эшмәкәр бар. Бу тармактагы иң уңышлы компания - «Алмаз мебель» предприятиесе, ул 2019 елда корпус җиһазларыннан тыш, заказга серияле мебель җитештерә башлады.
Саба районында кече һәм урта бизнес өлеше 35,1% ка җитте.
Дүртенче хәзинә: Саба-ризык
Сөт һәм ит - Саба азык-төлек сәнәгатенең төп продуктлары. Бу гаҗәп тә түгел, чөнки районның тулаем территориаль продуктының зур өлеше авыл хуҗалыгына туры килә, ә терлекчелек – аның төп тармагы. Шунысы гаҗәп, өч предприятие, Саба азык-төлек тармагының өч предприятиесе бүген Татарстан белән күрше республикалардан килгән инвесторларның ныклы ярдәме белән уңышлы гына эшләп килә һәм үсеш ала.
Ә үзләре җитештергән катнаш азык һәм сугым цехы булган зур дуңгызчылык комплексы булган Шәмәрдәннең «КОМОС групп» удмурт агрохолдингы составына керә. 6-7 ел элек биредә дә шулай ук зур, 150 миллион сумлык реконструкция ясалган, хәзер 8,5 мең тонна Шәмәрдән дуңгызы ел саен Кунгыр ит комбинатына, Уралның эре ит эшкәртү предприятиесенә җибәрелә.
Һәм, ниһаять, Килдебәк авылы янында урнашкан Саба районының бизнес-истәлекле урыны, илдә иң эре кәҗә «Лукоз Саба» сөт фермасы – шулай ук инвесторлар-Мари Элдан әтисе һәм улы Владимир һәм Тарас Кожановларның эш нәтиҗәсе. Заманча, югары технологияле, ул Россиянең барлык кәҗә сөтенең өчтән берен җитештерә.
Белешмә. Бүген Саба районы территориясендә инвесторлар өчен дүрт сәнәгать мәйданчыгы булдырылган. «Агач эшкәртү» нең уңышлы һәм күптән эшләп килүче «Яшел парк» Экотехнопаркы актив үсеш ала, заманча төзелеш материаллары җитештерү буенча «Проминвестхолдинг» сәнәгать мәйданчыгы эшли, «Саба» индустриаль паркында беренче чират инфраструктурасы төзелеше тәмамланды.
Бишенче хәзинә: Сабантуй
Сабантуй традицияләре инде ике дистә елдан артык дәвам итә, аны эшмәкәрләр Миннәхмәтовлар гаиләсе үткәрә – бары тик үз акчасына гына. Бәйрәм программасы, гадәттә, оештыручылар мәнфәгатьләрендә һәм өстенлекләрендә төзелә: багада узышу һәм ат чабышлары, традицион милли уеннар һәм заманча су тамашасы, татар эстрадасы йолдызлары концертлары һәм ультрамадалы төнге дискотекалар.
Саба районы турында 3 факт
- Саба урманчылыгы – Татарстан Республикасының хәзерге Президенты Рөстәм Миңнехановның балачагы узган урын. Лесхоз бистәсендә Президентның әтисе Нургали Миңнехановка һәйкәл тора, ул Саба урман хуҗалыгы директоры булып 28 ел, 1962-1990 елларда эшләгән.
- Саба районында «Зөләйха күзләрен ача» исемле заманча популяр роман авторы Гүзәл Яхинаның тамырлары бар. Роман әбисе Рәисә Шакир кызының әнисе линиясе буенча Җөри авылында туган (хәзер Мамадыш районына карый) хикәяләре белән илһамланган. Балачагында Яхина Бай Сабаларда әбинең күп вакытларын үткәрә һәм романда язылган татар авылы атмосферасын нәкъ менә шунда күрә.
- Саба районында «Сөембикә манарасы» бар. 66 метрлы бина – танылган Казан башнясы аналогы – Мингәр авылы янында төзелгән. Башняда кунакханә, ресторан, ЗАГС һәм күзәтү мәйданчыклары урнашкан.
Фото чыганаклары: kozi.ru кат kmpp.ru, sab-okna.ru кат art16.ru, tatarstan.ru кат kazved.ru, lssc-rt.ru, business-gazeta.ru