Ике республиканың эшлекле партнерлыгы – Татарстан һәм Иран
Бу елда Казандагы Иранның Генераль консуллыгын ачу көненнән 10 ел була, ә 2016 ел нәтиҗәләре буенча Татарстан һәм Иран арасында товар әйләнеше күләме 1,6 тапкырга үсте. Татарстан җитештерүчеләре ислам республикасына майлар, агачтан әйберләр, каучук, ашлыклар, хайваннар өчен әзер ашламалар, җир транспорты өчен әйберләр, оптика инструментлары һәм башка продукцияне китерә. Ираннан Казанга органик химия тоташмалары, җиләк-җимешләр әм яшелчәләр, пластмасса әйберләре килә.
Иран һәм Татарстанның стратегик партнерлык Россия-Иран мөнәсәбәтләре кысаларында үсә.
Шулай, 19-20 апрельдә Иран Ислам Республикасында Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов эшлекле визит белән булды. Татарстан делегациясе составына Инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесе Талия Миңнуллина, шулай ук республиканың эре сәнәгый эшханәләр җитәкчеләре керде.
Татарстан-Иран бизнес-форумы (Тегеран шәһәре – Иран башкаласы)
Татарстанда Иран белән аралашуның бай тәҗрибәсе тупланган. Ислам республикасына күп тапкыр төрле рәсми һәм бизнес делегацияләр юнәлдерелде, бердәм эшлекле форумнар үткәрелде, төрле көннәрдә Казанга Иранның дәүләт хезмәткәрләре, мәсәлән, Иранның элекке Президенты Мөхәммәд Хатами килде.
19 апрельдә Татарстан-Иран бизнес форумы узды.
Форум эшендә Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов, Иран Ислам Республикасындагы Россия Федерациясенең Гадәттән тыш һәм Тулы вәкаләтле илчесе Леван Джагарян, ТР Инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесе Талия Миңнуллина һәм республика, Иран эшлекле даирәләренең эре сәнәгый эшханәләр вәкилләре катнашты.
Форумда сәүдә-икътисади өлкәсендә Татарстан-Иран хезмәттәшлегенең приоритетлы үсеш юллары каралды. Иран Ислам Республикасында “КАМАЗ” компаниясе эш алып бара, монда Казан вертолетлары китерелә. “Татнефть” ААҖ Иран Милли нефть компаниясе белән Дехлоран нефть чыга торган урынын эзләү аралашу турында меморандум эшли.
Татарстан Иранга “КАМАЗ” йөк машиналарын, вертолетларны, йөк пассажирлары көймәләре, нефтехимия продукциясе, минераль ашламалар, нефть һәм газ чыгару җайланмаларын, газ тибрәтү станцияләре һәм компрессорлар, суыткыч техникасы, азык-төлек һәм авыл хуҗалыгы товарлары, медицина һәм фармацевтика продукциясен китерүдә кызыксынган.
“Татарстан Россия-Иран мөнәсәбәтләре кысаларында Иран Ислам Республикасы белән хезмәттәшлекне үстерүенә зур мәгънә бирә. Безнең илләрнең хөкүмәтләре һәм эшлекле даирәләре төрле өлкәләрдә элемтәләрне киңәйтү өчен нык тырыша. Үз яктан, без региональ дәрәҗәдә бу процессларда актив катнашырга әзер”, - дип Талия Миңнуллина билгеләде.
Татарстан Ислам хезмәттәшлеге оешмасына кергән ислам дөньясы һәм илләре белән актив аралаша. Россия Президенты Владимир Путин карары буенча “Россия-Ислам дөньясы” стратегик караш группасы булдырылган, аны 2014 елдан Татарстан Президенты җитәкли. Группа 2 утырышны үткәрде, чираттагы очрашу бу елның маенда Грозный шәһәрендә узачак.
Талия Миңнуллина шулай ук Форумда чыгыш кысаларында Татарстан башкаласында һәр елны “Россия-ислам дөньясы: KazanSummit” Халыкара икътисади саммиты узуы турында белдерде. Форум Россиянең мөселман дөньясы белән икътисади аралашу өчен эффектив мәйдан булып тора. Узган елда әлеге мәйдан 50 илдән артык 1500 катнашучыларны җыйды. Татарстанның инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесе Иран партнерларын KazanSummit форумында катнашырга чакырды.
Хезмәттәшлекне үстерү өчен яхшы потенциал мәдәният, мәгариф, фән һәм туризм өлкәсендә бар. Татарстан халыкара һәм тышкы икътисади хезмәттәшлекне актив үстерә һәм Иран Ислам Республикасының бизнес вәкилләре белән аралашуны киңәйтергә әзер.
Югары дәрәҗәдә очрашу
20 апрельдә Татарстан делегациясенең визиты Мешхед шәһәрендә дәвам итәчәк, анда Иран провинциясенең губернаторы Хорасан-Резави Али Реза Рашидиян белән очрашу узды. Очрашуда шулай ук Ирандагы Россия Федерациясенең Гадәттән тыш һәм Тулы вәкаләтле илчесе Леван Джагарян, Татарстанның инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесе Талия Миңнуллина катнашты.
Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов Хорасан-Резави провинциясенә чакыру өчен губернаторга рәхмәт белдерде. Ул Мешхедта Татарстан делегациясенең булу программасын оештыру дәрәҗәсен югары бәяләде һәм кунакчыллык өчен рәхмәт белдерде.
Али Реза Рашидиян үз чиратында аның Татарстан Республикасы турында яхшы белү турында әйтте. Узган елның декабрендә Икътисад сораулары буенча губернатор урынбасары Мораведжи Альшари әфәнде башлыгында Хорасан-Резави провинциясе делегациясе Казанга килде. Иран регионы вәкилләре Татарстанның машина төзелеше, нефтехимия, инновацияләр өлкәсендә казанышлары белән танышты.
Губернатор мәдәни, мәгариф, технологик, туризм, хәләл базар өлкәләрендә, күргәзмә эшчәнлеге, инвестицион хезмәттәшлектә аралашуны активлаштырырга тәкъдим итте.
Татарстан һәм Ислам Республикасы хөкүмәтләре арасында сәүдә хезмәттәшлеге турында Меморандум бар. Күп Татарстан компаниясе элек Иран базарында үзен күрсәтте.
Регион регионга: дәүләтара көч
Татарстан Хорасан-Резави Иран провинциясе белән күппланлы хезмәттәшлек үсешендә кызыксына. Моның турында Татарстан делегациясенең Мешхед шәһәренә визит кысаларында үткән бизнес-форум барышында сөйләнде.
Инвестицион потенциал презентациясе һәм республиканың икътисади климаты турында Татарстанның инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесе Талия Миңнуллина сөйләде.
“Хорасан-Резави бизнес-секторы вәкилләре Татарстан белән кызыксыналар. Якын вакытта без берничә бизнес делегацияне көтәбез”, - дип Талия Миңнуллина билгеләде.
“Бүген безнең сәүдә элемтәләрендә үсеш билгеләнә. Узган елда Татарстан һәм Иран арасында товар әйләнеше 13,3 млн. доллар тәшкил итте. Әмма әлеге күрсәткеч безнең илләр, регионнар мөмкинлекләренә җуры килми. Контактларның алдагы үсеше өчен бизнес берләшмәләр вәкилләрен актив җәлеп итергә, бу процесста ярдәм итергә кирәк”, - дип уйлый Талия Миңнуллина.
Көньяк-Көнбатыш Азиядә мәдәни программа
Моннан башка делегация Мешхедның мәгариф һәм мәдәни оешмаларны карады.
Шулай, Татарстанның инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесе Талия Миңнуллина Татарстан Президенты Рөстәм Миңнехановның «Астан Кудс Резави» фонды рәисе Сеид Ибрагим Раиси белән очрашуда катнашты. Ул Иран Президенты булуга кандидат. Сайлаулар 2017 елның маенда үтте.
«Астан Кудс Резави» фонды – шәһәр икътисадында зур роль уйнаган Хорасан-Резави провинциясенең Мешхед шәһәрендә урнашкан Иран автоном хәйрия фонды.
Имам Реза мавзолее – матур архитектура эше. Китапханәләр, музейлар, Фонд документлары үзәге оешмасы зур кызыксыну булдыра.
Татарстан делегациясе Иран дини эшлеклеләре белән хезмәттәшлегенә өмет белдерде. Бүген Россиядә ислам динен тоткан 20 млн. кеше яши. Бары тик Татарстанда 1,5 мең мәчет бар.
Сөйләшүдә мәгариф өлешенә аерым игътибар бирелде. Болгар борынгы шәһәр территориясендә Болгар ислам академиясе төзелеше алып барыла. Бу эре комплекс, аның эшчәнлеге исламның традицион юнәлешләрен ныгытуга юнәлгән.
Шуннан соң фонд рәисенә республика икътисадының төп өлкәләрендә: нефть чыгару, нефть эшкәртү, нефтехимия, машина төзелеше һ.б. акцент ясап, Татарстанның сәнәгый, инвестицион һәм сәнәгый потенциалы турында белдерделәр.
Очрашулар кысаларында казанышлар
Россия һәм Иранның күппланлы элемтәләр актив үсеш ала. Аралашу нигезендә халыкара хокукка бирелгәнлек, шулай ук глобаль һәм региональ көн чакырунамәсенең күп төп темалар буенча позицияләрнең туры килүе ята.
Бүген регионара дәрәҗәдә Россия һәм Иран арасында хезмәттәшлекнең актив үсеше өчен бөтен шартлар булдырылды.
“Күп сорауларны без икеяклы очрашулар барышында чиштек. Мәсәлән, Татарстан территориясендә сәүдә-икътисади хезмәттәшлек буенча Россия-Иран хөкүмәтара комиссиянең киләсе утырышын үткәрү мөмкинлеге турында сөйләштеләр”, - дип Талия Миңнуллина уртаклашты.
Шулай ук Хорасан-Резави провинциясенең сәүдә палатасы һәм Татарстан Республикасының Сәүдә-сәнәгый палатасы арасында Хезмәттәшлек турында килешүгә кул куелды.
Казан федераль университеты һәм Фирдоуси исемендәге Мешхед университеты вәкилләре актив академик аралашу буенча юл картасына кул куйдылар.
21 апрельдә Татарстанның инвестицион үсеш агентлыгында Иран Генераль консуллыгы җитәкчесе вазифаларын башкаручы Алибеман Егбали катнашуы белән эшлекле киңәшмә узды, анда икеяклы хезмәттәшлек турында сөйләштеләр.
Белешмә
Хораса́н-Резави́ провинциясе (Иран Ислам Республикасы – илнең Төньяк-Көнчыгыш өлешендә урнашкан. Административ үзәк – Мешхед шәһәре – Иранның зурлыгы һәм халык саны буенча икенче шәһәр. Провинция территориясендә 200 дән артык университет һәм 6000 артык эшханә урнашкан.
Икътисадның төп өлкәләре – сәнәгать, авыл хуҗалыгы (бодай, арпа, мамык, зәгъфран, виноград, шикәр чөгендере, рапс, помидор), азык-төлек, тукыма, аяк киеме, машина, электротехник, металлургия, нефтехимия, керамика сәнәгате, энергетика, төзелеш материаллары, автокомплектлар һәм кремний, туризм һәм хаҗга бару, транспорт, сәүдә, нефть, газ, бирюза, бакыр рудасы, алтын ёщм таш тозын чыгару.
Мешхе́д - Иранның зурлыгы һәм халык саны буенча икенче шәһәр (2,5 млн. артык кеше), Хорасан-Резави останының административ үзәге.
Үзенең бөтен тарихы дәвамында Мешхед мөһим сәяси, мәдәни һәм дини үзәге булып тора. 818 елда Санабад авылында, Туса янында Али бен Муса ар-Рида (фарсыча — Имам Реза) 8-нче шиит имамы вафат булды. Риваять буенча, аны Харун ар-Рашида Багдад халифының улы агулады. Мөселманнарда Реза җәфа чиккән үлем урыны (гарәпчә – машхад) бик хөрмәтләнә, аеруча шиитларда. Зиннәтле кабер урынында соңрак Реза имам мавзолее төзелде. Соңрак Синабад авылы Тус шәһәрен җимерү периодында үсә башлады һәм Мешхед шәһәренә әйләнде. Беренче тапкыр “машхад” сүзе шәһәр исеме рәвешендә X гасырда ал-Мукаддаси географы белән кулланылды. Ә гарәп сәяхәтчесе Ибн Баттута XIV гасырда “Машхад ар-Рида шәһәре” турында язды.
Мешхед шиитларның изге шәһәре булып тора. Анда Иранда хөрмәтләнгән Имам Реза мавзолее урнашкан. Һәр елны Мешхедка 27 миллион паломник һәм турист килә.
Безгә социаль челтәрләрдә кушылыгыз, яңалыклар һәм эксклюзив материалларны күзәтеп барыгыз:
